Kök Çelikleriyle ve Doku Kültürüyle Çoğaltma

Ahudutlarında kök çelikleriyle fidan üretimi sağlanabilmektedir.Kök çelikleri dinlenme devresinde,2-10 mm kalınlığındaki kök parçalarından,5-10 cm boyunda hazırlanırlar.Kök çelikleri arazide 3-5 cm derinliğinde açılan çizilere 60-80 cm aralıklarla yatay olarak dizilir,üstleri toprakla kapatılır.Çeliklerin dikildiği toprak organik gübrelerle zenginleştirilmelidir.Kök çelikleri üzerinde bulunan gözler ilkbaharda sürer,geç sonbaharda dikime hazır fidan haline gelir.

Kök çelikleriyle üretin,ahududu fidanı üretiminde yaygın kullanılmaz.Zorunlu hallerde veya dikim sırasında sağlıklı fidanların kök tuvaleti sonucu artan parçaların değerlendirilmesi  amacıyla bu çoğaltma şekli kullanılır.

 DOKU KÜLTÜRÜYLE ÇOĞALTMA

Kontrollü şartlarda ana bitkilerin uç kısımlarından alınan 0.1-0.2 mm'lik parçalar,içerisinde özel besi ortamı bulunan tüplere yerleştirilir.Sıcaklık,ışık ve nem yönünden optimum şartların sağlandığı özel büyüme odalarında,bu tüpler içindeki parçacıklardan küçük bitkicikler oluşur.Bu bitkicikler bir süre sonra alınarak küçük ve sonra büyük saksılara aktarılarak dış ortama alıştırılırlar.

Doku kültürüyle ahududu fidanı üretimi pek çok ülkede yaygın olarak kullanılmaktadır.Türkiye'de bazı üniversitelerde yapılan araştırmalar dışında pratikte doku kültürü ile ahududu fidanı üretimi yapılmamaktadır.

Ahududu Bitkisinin Çoğaltımı

Ahudutların çoğaltımında aşılama tekniği kullanılmaz.Çünkü gövdeleri otsu karakterdedir.Ahudutlarının çelikle çoğaltımı da başarılı değildir.Tohumdan çıkan bitkiler ana bitkiye benzemeyeceği için tohumdan çoğaltma da yapılamaz.Ayrıca tohumların çimlenmesi de oldukça zordur.

KÖK SÜRGÜNLERİYLE ÇOĞALTMA

 Ahududu bitkilerinin kök bağazında ve kökleri üzerinde bunun gözlerden her yıl ilkbaharda yeni sürgünler oluşur.Bunlar geç sonbahara kadar büyür,daha sonra yapraklarını dökerek dinlenmeye girerler.Bu sürgünler köklü olarak sökülür ve fidan olarak kullanırlar.Bu şekilde fidan üretimi,meyve üretimi amacıyla kurulan bahçelerde,gereğinden fazla sürgünlerin sökümüyle de yapılmaktadır.Bu durumun önemli sakıncaları vardır;

-Fazla kök sürgünlerin ilkbaharda erkenden çıkarılması gerekirken fidan elde etmek için bahçede bırakılmakta,bu sürgünler bitki besin elementlerinin fazla harcanmasına yol açmakta,verim ve kalite azalmakta ve ertesi yılın sürgün gelişimi gerilemektedir.

-Fazla sürgünler havalanma ve güneşlenmeyi engellemekte,mantari hastalıkların artmasına sebep olmaktadır.

-Fazla sürgünlerin sökümü sırasında,meyve verecek sürgünlerin köklerinde yara açılmakta,bu da topraktan bulaşan hastalık ve zararlıların giriş kapısı olmaktadır.

Aynı yerde meyve üretimi de yapıldığı için fidan olarak sökülen sürgünler yeterince gelişemezler.

-Meyve üretim parsellerinden alınan fidanlar birçok hastalık zararlıların özellikle virüslerin yayılması riskini artırır.Bu sebeple fidan üretimi için;

Sağlıklı ana bitkilerle,sterilize edilmiş alanlarda damızlıklar kurulmalı,4-5 yılda bir fidanlık yeri değiştirilmelidir.

Ahududu Bitkisinde Gübreleme

Ahudutları organik maddelere fazla ihtiyaç gösterirler.2-3 yılda bir çiftlik gübresi ilavesi yapılmalıdır.Çiftlik gübresi yılın her döneminde verilebilir.En uygun zaman sonbahar dönemidir.Ticari gübreler toprak ve yaprak analizlerine göre yapılmalıdır.Bu analizler yapılmamışsa genel olarak tam verim çağındaki 1 da ahududu bahçesi için;

4-10 kg saf N karşılığı azotlu gübre

5-7 kg saf P karşılığı fosforlu gübre

8-12 kg saf K karşılığı potasyumlu gübre

 Yeni tesis edilen bahçelerde bu miktarın 1/3'ü,ikinci yılında 1/2'si hesap edilmelidir.

Azotlu gübreler genel olarak amonyum sülfat formunda verilir.Ancak toprak pH'ı 5.5 veya daha aşağısı ise amonyum nitrat verilmelidir.N'lu gübreler ahududu bitkilerine 2 ayrı devrede verilir.

Erken ilkbaharda verilen N'lu gübre,yeni çıkan sürgünlerin ve bir yaşlı sürgünlerde meyve dalcıklarının gelişimini sağlar.Bu dönemde gübreleme geciktirilir veya aşırı dozda verilirse çiçeklenme ve meyve tutumu gecikir,düzensiz ve yetersiz olur.Genç sürgünler uzun boylu fakat cılız olur.

Meyve gelişimi sırasında N'lu gübreler aşırı dozda verilirse meyveler yumuşak olur,çürümeye,nakliyeye duyarlı hale gelir.

N'lu gübrelerin sulama veya yağış öncesi serpme yoluyla verilmesi uygundur.Aksi halde hafifçe toprağa karıştırılmalıdır.

P ve K'lu gübreler gerektiğinde uygulanır.Bu gübreler bitkilerin kök bölgesi kenarlarına,20-30 cm derinlikte toprağa gömülerek uygulanır.

Ahududularda Sulama

Ahudutları sürekli toprak nemi istedikleri için sulama önemli bir konudur.Kökler kurağa olduğu kadar aşırı suya da duyarlıdır.Geçirimsiz topraklarda su birikimi hastalıklara ve ölümlere neden olabilir.

Sulama Yöntemleri:

Salma Sulama:Ahudutları için çok uygun değildir.

Yağmurla Sulama:Salma sulamaya göre daha iyidir.Üstten veya alttan yağmurlama yapılabilir.Üstten yağmurlama çiçeklenme,meyve tutumu ve meyve olumu dönemlerinde sakıncalıdır.Alttan sulama,bu sebeplerle daha uygundur.Bazı gübreler de erimiş halde sulama suyuyla birlikte verilebilir.

Damlama Sulama:Ahudutları için en iyi sulama yöntemidir.

-Bitkinin ihtiyacı kadar ve zamanında su verilir

-Su tasarrufu sağlar

-Yabancı ot sorunu azalır

-Gübreleme de bu sistemle yapılır

-Bitki gelişimi,meyve kalitesi ve verimlilik artar.

Ahududularda Kültürel İşlemler

TOPRAK İŞLEME

Toprağın sürülmesi,yabancı ot mücadelesi ve malçlama uygulamalarını içerir.

 Yabancı ot mücadelesi:Sıra üzerlerinde elle veya yabancı ot ilacı ile yapılabilir.Sıra aralarında ise farklı uygulamalar yapılabilir.

Açık toprak:Toprak işlenir veya yabancı ot ilacı kullanılır.Hafif bünyeli ve oransal nemin yeterli olduğu bölgelerde uygulanır.

Geçici Örtülü Toprak:Sıra araları yazın otlu bırakılır veya örtü bitkisi ekilir,bunlar zaman zaman biçilip bahçede bırakılır.Hava oransal nemi düşük yerlerde yapılır.

Sürekli Örtülü Toprak:Sıra araları yıl boyu örtü bitkileriyle kaplıdır.Zaman zaman biçilir.Ağır bünyeli,geçirimsiz topraklarda,oransal nemin düşük olduğu yerlerde yapılır.

Toprak İşleme:Sürüm derin olmamalı,sürgünlere yakın yerlerde işleme derinliği 5 cm'yi geçmemelidir.

Malçlama: Ahudutlarında malçlama;

-Toprak nemini muhafaza eder

-Yabancı ot müdahalesi yapar

-Meyve kalitesi ve verimlilik artış sağlar

-Sulama suyu ihtiyacını azaltır.

Malçlama saman gibi organik maddelerle yapılır.Sürgünlerin oluşturduğu çit boyunca 0.6-1.0 m genişliğinde uygulanır.Malçlama kök sürgünlerinin çıkışını engelleyecek şekilde kalın yapılmamalıdır.Yeni tesis edilen bahçelerde 2-3 yıl yapılmamalıdır.Yeni sürgünlerin çıkışı ve sıra üzerini doldurmaları beklenmelidir.

Ahududu Bitkisinin Toprak İstekleri

Organik maddelerce zengin,derin,geçirgen,hafif veya orta bünyeli,su tutma kapasitesi yüksek topraklarda iyi yetişir.Drenajı sağlanmış ağır bünyeli topraklarda da uyum sağlar.Toprak pH'ı hafif asit veya nötr olmalıdır.Fazla kireçli ve tuzlu topraklar uygun değildir.Toprak derinliği en az 1 m olmalıdır.Sonuç olarak;

ahududu yetiştiriciliği Akdeniz Bölgesi sahilleri ve Güney Doğu Anadolu Bölgesi dışında ülkemizin hemen her yerinde yapılabilir.

  İklim ve toprak istekleri yönünden bazı olumsuzlukların bulunduğu yerlerde aşağıdaki tedbirler alınmalıdır:

-İlkbahar donlarının tehlikeli olduğu yerlerde kuzey yönleri seçilmelidir.

-Yaz aylarının sıcak ve kurak geçtiği yerlerde sulama daha sık yapılır.

-Şiddetli rüzgar olan yerlerde rüzgar kıranlar tesis edilmelidir.Sıraların rüzgar yönünde tesis edilmeleri de etkili önlem olabilir.

-Çok hafif bünyeli topraklarda sulama daha sık yapılır,malçlama ile toprak nemi korunmaya çalışılır.

-Ağır bünyeli ve geçirimsiz topraklarda bahçe kenarları ve sıra aralarında drenaj kanalları açılır.

Ahududuların iklim ve toprak isteklerini daha iyi anlamak için Türkiye'de doğal yayılma alanlarına da dikkat etmek gerekir.

 Türkiye'de ahududu bitkileri,

Güney ve Doğu Marmara Bölgesi ve tüm Karadeniz Bölgesinde Artvin'e kadar 1000 m'nin üzerindeki yüksekliklerde,genellikle kuzeye bakan yörelerde görülmektedir.Buralar orman kenarları veya içlerindeki güneş gören açık alanlardır.

Ayrıca ahududu bitkileri bu alanlarda su kaynaklarına yakın yerlerde veya dere boylarında bulunurlar.

 Kısaca ahududu bitkileri,

İklim isteği bakımından;kışları soğuk,yazları serin,hava akımı olan,nemli ve güneşli

Toprak isteği bakımından;organik maddece zengin,nemli,geçirgen alanlarda iyi yetişirler.

Ahududu Bitkisinin İklim İstekleri

Ahududu bitkisinin genel olarak ılıman ve soğuk iklim kuşağında başarılı bir şekilde yetiştiriliği yapılabilmektedir.Yazları serin ve kışları ılık geçen yöreler en uygun yetiştiricilik alanındadır.Yetiştiricilik yapılan bölgenin yıllık yağış ortalamasının 800 mm'nin üzerinde olması gerekmektedir.Yağışların yıl boyu mevsimlere dengeli olarak dağılmış olmalıdır.Yaz aylarının çok sıcak ve kurak geçmesi yetiştiriciliği sınırlandıran en önemli faktörlerden bir tanesidir.

Kış aylarında yaprağın döküp dinlenmeye geçen ahududu bitkisinin soğuklama ihtiyacı olan 7 derece'nin altında geçen sürenin en az 800 saat olması gereklidir.Ahududu yetiştiriciliğinde hava oransal nemin yüksek olması yanında bahçe içerisinde iyi bir hava sirkülasyonu sağlanmış olmalıdır.O yüzden ahududu bahçesinde sıralanan rüzgar yönünden düzenlenmesi ve sıralar arasına gerekli genişliğin bahçe tesisi aşamasında verilmelidir.Ahududu yetiştiriciliğinde güneşlenmenin de önemi büyüktür.Sürgün gelişimi,verimlilik ve kaliteli meyve elde etmek için iyi bir güneşlenme sağlanmaya dikkat edilmelidir.Gölgede yetişen ahududu sürgünleri uzun boylu,cılız,boğum araları uzun gelişme göstermesi yanında hastalık ve donlara karşıda daha hassas olurlar.Çiçeklenme ve meyve dönemindeki etkili ve sürekli yağışlar döllenme ve meyve tutumunu azalttığı gibi meyvelerin çürüme ve dökülmelerine de neden olmaktadır.